ZiołaNaZdrowo.pl - wszystkie informacje o ziołach i ziołolecznictwie - dowiedz się o nas więcej  →

Botanika

Świętowanie pomarańczy

Istnieje długa tradycja wkładania pomarańczy do świątecznych pończoch. Pomarańcze są dziś tak łatwo dostępne, że wydaje się to trochę dziwne. Ale następnym razem, gdy spotkasz pomarańczę, poświęć chwilę, aby ją zauważyć. Bogaty pomarańczowy kolor. Zapach, zarówno całego owocu, jak i jaskrawo kolorowych części wewnątrz, jest kuszący. Wspaniały, słodki sok.

przekroje pomarańczy

Pomarańcze to owoce cytrusowe, rodzaj Citrus, w rodzinie cytrusowej, Rutaceae. Cytrusy występują dziko w południowo-wschodniej Azji, ale nie ma dzikich pomarańczy. Wszystkie nasze komercyjne owoce cytrusowe są hybrydami, niektóre bardzo złożone hybrydy, produkowane przez ludzi, począwszy od tysięcy lat temu. Kiedy mówię pomarańcza, wyobrażam sobie owoc bardziej prawidłowo nazywany słodką pomarańczą, Citrus xaurantium(aurantium oznacza z pomarańczowego koloru, x oznacza hybrydę). Jest to stosunkowo późny przybysz. Najwcześniejsze doniesienie o niej w Europie pochodzi z 1500 roku. Gorzkie pomarańcze, również Citrus x aurantium, ale nie słodkie, dotarły do Europy w XI wieku. Ludzie kochali je, zwłaszcza w kuchni i jako aromat, ale słodka pomarańcza była supergwiazdą.Żaden z cytrusów nie przetrwał silnego mrozu, więc musiały być uprawiane na południowych krańcach Europy. Pomarańcze słodkie pojawiły się na Sycylii, ale to w południowej Hiszpanii i Portugalii sadzono je w dużych ilościach. Jednak przez większość średniowiecza obszar ten należał do królestw muzułmańskich, które prowadziły wojnę z chrześcijańską Europą. Nie handlowali oni pomarańczami z chrześcijańską Europą. W 1492 roku Hiszpania pod wodzą Ferdynanda i Izabeli pokonała ostatnich muzułmanów i przejęła cały Półwysep Iberyjski, w tym gaje pomarańczowe. A w 1520 roku Portugalczycy przywieźli z Indii statek pełen słodkich drzewek pomarańczowych.

Pomiędzy 1492 a latami dwudziestymi XV wieku słodkie pomarańcze zostały wprowadzone do Europy. Był to nowy owoc i używano hiszpańskiej nazwy naraja lub portugalskiej laranja, które były wersjami arabskiego naranj i sanskryckiego naranga. W wielu językach europejskich słowo oznaczające pomarańczę jest podobne i pojawiło się po raz pierwszy około 1500 roku, choć niektóre części Europy nadal nazywają pomarańcze portugalskimi.

(Co ciekawe, słowo oznaczające kolor pomarańczowy pochodzi od owocu, a nie odwrotnie. Słowa kolorów ewoluują i zmieniają się tak jak wszystko inne. Wcześniej Anglicy prawdopodobnie mówili żółto-czerwony lub rdzawy, ale ten nowy owoc dał im inne słowo na ten kolor, pomarańczowy, i szybko się przyjął; pierwszy przykład znany Oxford English Dictionary był w 1557 roku).

Pomarańcze mogą być pysznie dojrzałe z zieloną skórką, ale chłodne warunki podczas rozwoju zmieniają je w pomarańczowe, a kolor jest charakterystyczną cechą, której zaczęliśmy oczekiwać.

Słodkie pomarańcze były hitem w Europie. Bogaci mieszkańcy południowej Europy uprawiali je masowo i oddawali się rozkoszom. W 1529 roku arcybiskup Mediolanu wydał bankiet, na którym znalazły się kawior i pomarańcze, brylantyna i plastry pomarańczy, ostrygi z pomarańczami, jesiotr w galarecie polany sokiem pomarańczowym, smażone wróble z pomarańczami… można by wymieniać dalej. Niektóre z tych dań były pewnie robione z gorzkimi pomarańczami, ale rozumiecie o co chodzi.

Drzewo pomarańczowe rosnące w donicy, Sztokholm, Szwecja

Północni Europejczycy też chcieli mieć pomarańcze. Zaczęli od sadzenia roślin w donicach, które były wciągane do środka, gdy pogoda się ochładzała. Z czasem zaczęto budować oranżerie z dachami i grzejnikami., oszklone, gdy ta technologia stała się wystarczająco dobra (lata 1800). Pomagał im w tym klimat. Jeszcze za panowania Elżbiety I, pomarańcze można było uprawiać w ziemi w Sussex, w południowej Anglii. Od 1500 do 1800 roku, bogaci ludzie rywalizowali o posiadanie najbardziej luksusowych stanowisk pomarańczy, zarówno dla owoców jak i kwiatów. (zobacz budowane przez nich ediface: google on famous orangeries).

Krzyżowcy wrócili z Ziemi Świętej z miłymi wspomnieniami o owocach cytrusowych. Europejczycy wywnioskowali z tego, że pomarańcze rosły tam już w czasach Chrystusa, choć w rzeczywistości pomarańcze pojawiły się tuż przed krzyżowcami i nie ma o nich wzmianki w Biblii. W związku z tym malarz po malarzu średniowiecznym i renesansowym włączał pomarańcze, drzewka pomarańczowe i kwiaty pomarańczy do portretów Madonny z Dzieciątkiem, Ostatniego Lata, rajskiego ogrodu i innych ilustracji biblijnych historii (szukajcie ich!) Prawdopodobnie to skojarzenie, bardzo widoczne w sztuce klasycznej, zachęcało do obdarowywania się pomarańczami na Boże Narodzenie.

pomarańcze na drzewie

Jeszcze do niedawna pomarańcze były rzadkie i drogie. Zamożni mogli uprawiać własne, ale większość ludzi rzadko widziała pomarańczę. Łatwo zapominamy, że niecałe 100 lat temu owoce byłyby transportowane stosunkowo wolno, lądem, latem i zimą. Chłodzenie, aby zachować owoce, odbywało się powoli; statki od 1890 r., samoloty do przewozu towarów od 1910 r., ciężarówki od 1925 r., ale potrzeba było dziesięcioleci, aby transport chłodniczy stał się powszechny i dostarczał owoce do sklepu spożywczego w grudniu. Jedną z mocnych stron pomarańczy jest to, że gruba skórka pozwala na transport na duże odległości przy minimalnej ochronie. Na długo przed tym, jak inne owoce tropikalne, takie jak ananasy czy papaje, mogły być z powodzeniem transportowane na rynki północne, pomarańcze były tam obecne. Piękne, pachnące, smaczne, świeże owoce w zimie… były wspaniałym prezentem.

Dzisiaj istnieją setki odmian pomarańczy słodkiej, jak również innych słodkich owoców cytrusowych, takich jak mandarynki, do wyboru i są one dostępne przez cały rok na całym kontynencie. Są tak udane, że stały się zwyczajne.

Ale nie są zwyczajne. Poświęć chwilę w chłodny zimowy dzień, aby delektować się pomarańczą!

pomarańcza

Komentarze i poprawki mile widziane.

Historia cytrusów to cudowna sieć krzyżówek między gatunkami i odmianami. Zob. G. A. Wu i in. 2018. Genomics of the origin and evolution of Citrus. Nature. 554:311-316. link dostęp 12/23/22.

Inne odniesienia:

McPhee, J. 2000. Oranges. Farrar, Straus and Giroux, New York.

Roose, M.L., R.K. Soost i J. W. Cameron. 1995. Citrus Citrus (Rutaceae) pp,441-448 in J. Smartt and N.W. Simmonds. Evolution of Crop Plants. Longman Scientific Publishing. Harlow, Essex, England.

Kathy Keeler, Wędrująca Botaniczka

Podobne artykuły
Botanika

Nasi tubylcy to chwasty

Botanika

W górę rzeki Snake do Piekielnego Kanionu

Botanika

Historia roślin - Flixweed, Tansy Mustard, Herb Sophia, Descurainia sophia, Weedy Spring Mustard

Botanika

8 najlepszych ziół na wzdęcia

Zapisz się na Newsletter
i otrzymuj najnowsze posty prosto na swoją skrzynkę